ผญาอีสาน สาขาไม้มีใบฮ่มกะต่าง

สาขาไม้ มีใบฮ่มกะต่าง

ฮ่มหนึ่งวิเศษแท้ เงาเงื้อมบัดแม่นโพธิ์

สาขาไม้ มีใบกะยังต่าง

ใบหนึ่งวิเศษแท้ ธรรมพระองค์เจ้าบัดอยู่ใน

โบราณให้ความหมายว่า ใบหนึ่งวิเศษแท้ ที่กล่าวถึงนั้น คือ ใบลานที่จารึกธรรมะของพระพุทธเจ้า

ผญาอีสาน ก่อนสิไปให้เบิ่งฟ้า …

ก่อนสิไปให้เบิ่งฟ้า    โบราณว่าบ่ผิดหลัก

เติมเสบียงให้มันคัก    บ่หนักหนาดอกนาท่าน

    ฮู้จักทาน ฮู้จักเว้น ฮู้จักเวร ฮู้จักปล่อย

ฮู้จักหย่าง ฮู้จักถอย ฮู้จักฮอยพุทธเจ้า 

บ่หลงเข้าดอกอุ่มเฟือย สาธุชนเอ้ย ๚ะ๛

ผญาอีสาน ปริศนาธรรมไซหลังเก้า

ยามมื้อแลง ให้ใส่ไซหลังเก้า

ยามมื้อเซ้า ให้ได้เก้าหลังยาม ฯ

คำแปล ยามมื้อแลง ให้ไส่ไซหลังเก้า คนเฒ่าคนแก่โบราณ ได้สอนลูกหลานเอาไว้ว่า ก่อนหลับก่อนนอน อย่าลืม กราบไหว้พระรัตนตรัย ระลึกถึงพระรัตนตรัย พระพุทธ พระธรรม พระสงฆ์ นี้คือ รัตนะ 3 ประการ คำว่าไซหลังเก้า คือการ ระลึกถึง รัตนตรัย 3 รอบ แม้ครั้งที่หนึ่ง แม้ครั้งที่สอง แม้ครั้งที่สามรวมเป็น 9 เรียกว่า ไซหลังเก้า

คำแปล ยามมื้อเซ้า ให้ได้เก้าหลังยาม ก็คือว่า พอตื่นเช้าขึ้น ให้กลับไปยามไซหลังเก้า คือ กลับไประลึกถึงพระรัตนตรัย 3 รอบอีกครั้ง เป็น 9 พอดี… นั่นคือ ระลึกถึงทั้งก่อนนอน และ ตื่นเช้าก่อนออกไปทำงาน

ก็จะได้รับสิ่งที่ดีงาม ตลอดชีวิต หากทำได้ทุกวัน

ผญาอีสาน อย่าสิไลลืมถิ่น มูลมังแต่ครั้งเก่า

อย่าสิไลลืมถิ่ม มูลมังแต่ครั้งเก่า

อย่าสิลืมฮีตเค้า คนเก่าเพิ่นสั่งสอน 

ให้ซ่อยเสริมเติมแต้ม แนมหา มาคืนครอบ

แปลงระบอบแบบเบื้อง ให้เฮืองล้ำอย่าต่ำถอย ฯ

คำแปล อย่าลืมวัฒนธรรมแต่ครั้งเก่า ที่ปู่ย่าตายายสั่งสอนมา ให้ช่วยกันส่งเสริมพัฒนาให้กลับมาเหมือนเดิม อย่าให้สูญหายไป